De echte China-factor in Europa’s belangen in Groenland

Trumps annexatiedrift richting Groenland is een nieuwe fase ingegaan. De aankondiging van invoerheffingen op tien Europese landen schudt mensen wakker. Het Amerikaanse beroep op een Chinese dreiging is niet serieus te nemen. De EU roept noodvergaderingen bijeen als reactie op het steeds openlijkere imperialisme van Trump en de MAGA-beweging, gevoed door de hebzucht van enkele miljardairs.

In deze bange nieuwe wereld is het niet moeilijk om enig begrip te hebben voor de Canadese premier Carney op bezoek in Peking. Daar signaleerde de geharnaste voormalige bankier richting Washington dat zijn geplaagde land alternatieven heeft. Tegelijkertijd is er nog niks veranderd aan de Europese observatie dat het China van Xi Jinping steeds meer een systeemrivaal is. Xi is net zo min een vriend van een vrije internationale orde als Trump.

Ondanks de onzin van de Amerikaanse argumentatie zijn er reële zorgen over Pekings interesse in het noordpoolgebied. Een MERICS-rapport voor het EU-gefinancierde project China Horizons uit oktober 2025 waarschuwt dat het strategische belang van Pekings arctische activiteiten verwaarloosd is door Europa. Belangrijker nu is echter een groter Europees belang in de relatie met China rondom Groenland. De mondiale geloofwaardigheid van de EU staat op het spel.

Een basisprincipe van de internationale betrekkingen-leer is die van de afschrikking. Om serieus te worden genomen door zijn concurrenten, heeft een land niet genoeg aan enkel de middelen om zijn nationale belangen te verdedigen. De tegenstander moet ook geloven dat ze er zijn en ingezet worden. Juist het gebrek aan zulke geloofwaardigheid breekt de EU op in onderhandelingen met China over wat voor de twee partijen fundamentelen toezeggingen zouden zijn op beider economische modellen.

De zaak Groenland is natuurlijk boven alles van immens strategisch belang, vanwege de praktische gevolgen van een mogelijk conflict met de VS en de structurele consequenties als de NAVO uit elkaar valt. De Europese reactie op de manier waarop Trump de fundamentele belangen van Europa vertrapt, heeft echter ook bredere geopolitieke gevolgen. Wanneer de EU en haar partners op dit onderwerp niks doen, dat versterkt dat Peking in zijn bestaande overtuiging dat China al helemaal geen echte concessies hoeft te doen op handelsgebied.

I spend my days reading to explain contemporary China and Taiwan to you. You can support me on ‘Buy Me A Coffee’ to contribute towards my never-ending subscriptions and book purchases! 🙏🏻

De Chinese belangen rond Groenland

Zoals een Clingendael-rapport uit 2020 beschrijft, heeft China in IJsland en Groenland systematisch geprobeerd de gaten die de EU liet vallen in dit strategische gebied te gebruiken. Het genoemde MERICS-rapport zegt niet zonder grond dat Europa alerter moet worden op Pekings uitgesproken ambities. Dat gaat echter vooral om toekomstige mogelijkheden, aangezien de huidige aanwezigheid beperkt is.

Een onderzoek door het Amerikaanse RAND uit 2025, over risico’s waar de inlichtingendiensten in de VS alert op moeten zijn, wees vooral op de noodzaak voor waakzaamheid van mogelijke toekomstige acties. Scandinavische bronnen voor en achter de schermen maken duidelijk dat Trumps claims van Russische en Chinese schepen rond Groenland onjuist is.

De noordpool is wel belangrijk voor Peking. MERICS beschrijft dat de poolgebieden één van de Chinese vier ‘strategic new frontiers”’ (战略新疆域 zhànlüè xīn jiāngyù) zijn. ‘Polar security’ staat op de lange lijst van onderwerpen die samen het concept van ‘comprehensive national security’ vormen. Er zijn verschillende concrete redenen hiervoor vanuit Chinees perspectief:

1. Het hoort bij de Chinese status als grootmacht om te laten zien dat het land kan opereren in noord- en zuidpool, op wetenschappelijke en militaire terreinen. Ook wil Peking een vinger in de pap hebben in alle belangrijke gebieden van global governance, dus ook in de Arctic Council.
2. De noordpool wordt steeds belangrijker als kortere en alternatieve zeevaartroute voor de internationale handel, nu het zeeijs smelt en Rusland dichter tegen China aanschuift.
3. Het noordpoolgebied is belangrijk voor de Chinese nucleaire afschrikking vis-à-vis de Verenigde Staten, maar onderzoek naar de koude wateren en atmosfeer is nodig om te zorgen dat de Chinese onderzeeboten en ballistische raketten functioneren onder de uitzonderlijke klimaatomstandigheden daar.

Daarnaast heeft het gebied, waaronder Groenland, ook een groot aantal natuurlijke grondstoffen die interessant zijn voor China zoals alle bronnen in de wereld. Waar met de Zuid-Chinese Zee claimt als binnenlandse gebied, benadrukt Peking dat de Noordelijke IJszee onderdeel is van de ‘global commons’ (gemeenschappelijke natuurlijke rijkdommen van de wereld). Met 1,4 miljard mensen is Pekings standpunt dat China recht heeft op een substantieel aandeel van de global commons.

Peking is extern niet open over de strategische Chinese belangen in de regio. Intern is men meer open in de framing van de Chinese aanwezigheid uit militaire noodzaak en vanwege de geopolitieke ambities. Dit past bij de gewoonte om verschillende verhalen voor verschillend publiek te houden.

De concrete Chinese aanwezigheid in het noordpoolgebied is vooralsnog beperkt. De Chinese maritieme aanwezigheid is niet rond Groenland, maar in de buurt van Rusland – en af en toe bij Alaska. Veel beloofde investeringen mislukken of worden nooit uitgevoerd. De Chinese overtures naar Groenland waren tentatief en vooral beperkt tot de jaren 2010.

Chinese aanwezigheid noordpoolgebied

Uit de genoemde bronnen van Clingendael, RAND, MERICS en Belfer kunnen we de volgende Chinese aanwezigheid in het noordpoolgebied opsommen:

• Twee Chinese bases voor wetenschappelijk onderzoek, met mogelijk ook enig nut voor onderzeeboten en raketten:
  • Het Chinese onderzoekscentrum Yellow River op Spitsbergen, inclusief grondstation voor het satellietnavigatiesysteem Bijdoe
  • Het gezamenlijke China-Iceland Arctic Science Observatory.
  • En een satellietobservatiestation in Kiruna, Zweden.
• Noordelijke zeeroute, langs Rusland.
• Grondstoffen:
  • Projecten voor de exploitatie van LNG in Arctisch Rusland.
  • Belangen in enkele mijnen.
• Internationaal is van belang dat China sinds 1925 partij is van het Spitsbergenverdrag en sinds 2013 observer bij de Arctic Council.

De wetenschappelijke aanwezigheid is voor Peking al een nationaal belang op zichzelf. Zowel vanwege de Chinese statusgevoeligheid als het belang dat men hecht aan dat de natuurwetenschappen in China alle terreinen beslaan maken dat een zaak van nationale veiligheid zonder de bijbedoelingen. Maar die bijbedoelingen zijn er natuurlijk ook. Dat is inherent aan het altijd aanwezige ‘dual-use’-karakter van Chinese activiteiten in strategische gebieden.

Groter dan de zorgen over het noordpoolgebied zijn de zorgen over de onafhankelijke Chinese aanwezigheid op Antarctica. In Nederland heeft de Faculteit Geo-information Science and Earth Observation (ITC) van de Universiteit van Twente – in het verleden een onafhankelijk instituut dat veel Chinese ambtenaren heeft opgeleid – een samenwerking met o.a. het Chinese Antarctic Center of Surveying and Mapping van de Wuhan University of Technology.

Chinese overtures naar Groenland

Chinese overtures richting Groenland kwamen op stoom na 2008. In dat jaar gaf de verruiming van zelfbestuur in 2008 Groenland meer rechten bij het aangaan van banden met andere landen. De Chinese interesse in infrastructuur en grondstoffen heeft echter niet geleid tot een substantiële duurzame aanwezigheid.

Chinese overtures:

• Voorgestelde Chinese betrokkenheid bij renovatie van vliegvelden werd door Denemarken geblokkeerd.
• Een poging van een Chinees bedrijf om een voormalige marinebasis te kopen werd door Denemarken tegengehouden.
• De Chinese interesse in de ontwikkeling van fossiele brandstoffen werd geblokkeerd door Groenlands verbod op zulke activiteiten
• Er is nog een Chinees aandeel in een uraniummijn, die niet actief lijkt te worden of omgezet in een mijn voor zeldzame aardmetalen vanwege de gevoeligheden en een Groenlands verbod op uraniumontginning.

De Europese belangen rond Groenland

Een Amerikaanse aanval op Groenland zou van alle scenario’s in deze onwerkelijke episode de grootste gevolgen hebben voor de Europese positie ten opzichte van China. Maar, ook als er verder niks gebeurt, dreigt de huidige toestand van Europa er nu al voor te zorgen dat Peking de EU in de toekomst minder serieus neemt.

Vanuit Chinees optiek blijkt de structurele zwakte van Europa uit de onmacht ten opzichte van de Trumpiaanse agressie. De ‘daddy’ van Rutte maakte dat al duidelijk in de ogen van Chinese observatoren. De weifelende reacties na de aanval op Venezuela moeten dat verder bevestigd hebben. Groenland verdiept dit imagoprobleem nog meer.

De door nationale eenheid en historische wetmatigheden geobsedeerde Chinese nationalisten beschouwen het Europese onvermogen om zich openlijk te verzetten tegen een serieus territoriale bedreiging van EU-lidstaat Denemarken als deerniswekkend. Dat Rusland de EU ook nog kan bedreigen, verzwaart dat oordeel. Als je de – natuurlijk gestuurde en gecensureerd – Chinese debatten overschouwt, dan zie je dat men in China schrijft over een onmachtig Europa.

Behalve de toekomst van de Europese veiligheidsorde staat ook de economische toekomst van het continent onder druk. De stemming in Duitsland is gitzwart nu men vreest dat de Europese industrie kapotgemaakt wordt door Chinese concurrentie. Het handelsconflict tussen Europa en China gaat om beleid dat voor beide existentieel is.

Brussel klaagt al langer over een gebrek aan toezeggingen van Peking op gebieden die belangrijk zijn voor de EU, van auto’s tot zeldzame aardmetalen tot Oekraïne. De klacht is dat China Europa niet serieus neemt. Die klacht klopt. Peking lijkt inderdaad niet te geloven dat Brussel de wederzijdse afhankelijkheid echt in durft zetten, omdat men de EU onmachtig vindt.

De noodzaak van handelen

Mocht Trump echt een poging gaan doen om Groenland in te lijven, dan zal Peking zich nog meer gesterkt voelen in de overtuiging dat het niet nodig is om reële toezeggingen te doen. Het ziet een structureel verzwakt Europa, klem tussen Amerikaanse en Russische vuren en beroofd van de NAVO-paraplu. In de Chinese visie op de nakende multilaterale wereldorde gedreven door het Mondiale Zuiden is het opkomende China dan – nog meer dan nu al – het enige logische alternatief voor Europa.

De Europese buitenlanddenktank ECFR stelt dat Trump gedijt in lege ruimte, in een stuk dat tien concrete stappen aanraadt om te reageren op de agressie tegen Groenland. Dat echoot de waarschuwingen in de rapporten die ik eerder haalde over de manier waarop Peking gebruik kon maken van de leegte die Europa liet vallen in het Hoge Noorden. Voor zowel de Europese China-havik als de EU-federalist is de beleidsinstructie dus hetzelfde: doe wat.

Dat lijkt nu ook te gebeuren. Brussel bereidt mogelijk serieuze maatregelen voor als Trump doorzet met de strafheffingen. De VS en China zouden niet de eersten zijn die de wel degelijk bestaande kracht van de EU onderschatten. De cynici in China hebben misschien wel een punt, dat het langzame beslissysteem van Europa niet meer in machte blijkt om de nu wel erg kritieke aanvallen op de basale belangen van het continent bij te blijven. En met China kijken Trump, de landen van het Mondiale Zuiden en de rest van de wereld mee. De verdediging van Groenland is een geopolitiek cruciale zaak voor Europa om meerdere redenen.