Wat bedoelen Taiwanezen met ‘onafhankelijkheid’ en ‘status quo’?

De gemiddelde Taiwanees heeft wel wat beters te doen dan zich elke dag met het lokale staatsbestel bezig te houden. Toch kan berichtgeving in internationale media vaak niet zonder een vermelding van Taiwans precaire diplomatieke situatie en de vermeende steun voor ‘onafhankelijkheid’ van de huidige president Tsai Ing-wen (蔡英文 Cài Yīngwén) en haar partij. Dat China dreigt met annexatie door een militaire invasie als Taiwan zich formeel onafhankelijk verklaart, weten de meeste mensen inmiddels wel. Maar in de Taiwanese politieke arena hebben woorden als ‘onafhankelijkheid’ en ‘status quo’ niet direct iets te maken met de Volksrepubliek China. In dit stuk leg ik uit wat ze wel betekenen.

Plaatje van politiek platform 沃草 Watchout met een overzicht van het spectrum van onafhankelijkheid tot hereniging.

Zoals het plaatje in de bovenstaande tweet laat zien, is er een breed spectrum aan meningen over wat voor een soort politieke entiteit Taiwan zou moeten zijn. Er is altijd meer nuance dan buitenstaanders gelijk doorhebben en hetzelfde woord kan voor verschillende mensen iets verschillends betekenen.

Het ene uiterste bestaat uit het ‘Groene Kamp’ met als grootste partij de Democratisch Progressieve Partij (民主進步黨 mínzhǔ jìnbù dǎng, afgekort: DPP 民進黨 mínjìndǎng). Het midden bestaat uit het ‘Blauwe Kamp’ met als grootste partij de Chinese Nationalistische Partij (中國國民黨 zhōngguó guómíndǎng, afgekort: KMT 國民黨 guómíndǎng). Het andere uiterste is het Rood van de Chinese Communistische Partij (中国共产党 zhōngguó gòngchǎndǎng, afgekort: CCP 中共党 zhōnggòngdǎng), vertegenwoordigd in Taiwan door maffia-gerelateerde splinterpartijtjes als de Chinese Unification Promotion Party (中華統一促進黨 zhōnghuá tǒngyī cùjìn dǎng, afgekort: CUPP 統促黨 tǒngcùdǎng).

Mediaberichten over de Taiwanese steun voor ‘onafhankelijkheid’ is het vaakst gebaseerd op de bovenstaande grafiek met de resultaten van de vaste peiling van het Election Study Centre van National Chengchi University. De antwoorden zijn in drie categorieën in te delen: onafhankelijkheid, nu of later (2020: 32,4%); status quo, voor nu of onbeperkte tijd (2020: 54,3%); en hereniging, nu of later (2020: 6,6%). Aangezien veel buitenlandse pers Taiwan vaak op vage wijze beschrijft als ‘zelfbesturend’ en ‘democratisch geregeerd’, als ‘eiland’ en ‘afvallige provincie’, denken veel mensen dat ‘onafhankelijkheid’ duidt op loskomen van China. Dat is niet hoe Taiwanezen het zelf zien.

Onafhankelijkheid 獨立 dúlì

De Taiwanese onafhankelijkheidsbeweging kwam op stoom eind jaren veertig, toen het restant van de KMT na het verliezen van de Chinese Burgeroorlog het eiland op brute wijze overnam. Het oorspronkelijke doel was om het ‘koloniale’ regime van de Republiek China (ROC) omver te werpen, de ~1 miljoen inkomende Vastelanders (外省人 wàishěngrén) terug te sturen naar China en met de ~6 miljoen lokale Taiwanezen (本省人 běnshěngrén) een nieuwe staat te stichten. Onafhankelijkheid heeft voor deze beweging niks te maken met de Volksrepubliek China (PRC), die pas vanaf 1949 bestaat. Taiwan, afgescheiden van China sinds 1895, is daar nooit onderdeel van geweest en kan dus ook geen afvallige provincie van de PRC zijn.

Mensen deporteren en een Taiwanese etnostaat oprichten is al lang geen gangbare positie meer. Maar nog steeds is er een groep die de ROC-staat een koloniaal regime vindt dat omver moet worden geworpen. Het Taiwanese volk zou zich onafhankelijk moeten verklaren en een nieuwe staat moeten oprichten met een nieuwe grondwet. In het plaatje van Watchout staat deze uiterst links, als het diepgroene 建國 jiànguó, Staat Stichten.

Een minder extreme positie is dat het inmiddels gedemocratiseerde Taiwan zich simpelweg onafhankelijk kan verklaren van het Één China van de ROC en de naam en grondwet aanpassen om dat te reflecteren. Op het spectrum staat dit als 台獨 táidú, Taiwanese Onafhankelijkheid. Het woord táidú is ook de catch-all term in Taiwan en China voor de supporters van formele onafhankelijkheid voor Taiwan. De DPP heeft nog altijd een regel in het partijprogramma uit 1991 waarin het zich voor formele onafhankelijkheid uitspreekt. Maar omdat het beleid van president Tsai Ing-wen het bewaren van de huidige status quo is, stellen sommige analisten dat ze niet ‘pro-independence’ is.

Status quo 維持現狀 wéichí xiànzhuàng

Status quo betekent iets anders dan wat veel buitenstaanders denken. Kort na haar herverkiezing in januari 2020 stelde Tsai in een interview met de BBC dat de ‘Republiek China (Taiwan)’ zich helemaal niet onafhankelijk hoeft te verklaren, omdat het dat al is. Peilingen laten zien dat verreweg de meeste Taiwanezen de formele naam ‘Republiek China’ (中華民國 zhōnghuá mínguó) en de dagelijkse naam ‘Taiwan’ (台灣 Táiwān) als synoniemen zien. Aangezien Taiwan nooit door Peking is bestuurd, is het ook voor deze mensen niet (meer) zo dringend noodzakelijk om formeel de onafhankelijkheid uit te roepen. In de ESC-peiling hierboven is de status quo-groep dan ook steeds de meerderheid. Maar een andere peiling laat ook zien dat er wel een twee-derde meerderheid is voor formele onafhankelijkheid, als China gegarandeerd niet aanvalt.

Wat de status van ROC/Taiwan ondertussen dan wel is, daar zijn in deze groep verschillende meningen over. Of het een land of iets ondenifieerbaars, is, dat is niet duidelijk voor iedereen. Maar wel dat het eiland niet onder Peking valt. De positie die Tsai officieel aanhoudt valt in het bovenstaande spectrum onder 獨台 dútái, Onafhankelijk Taiwan: Taiwan is een soevereine staat als de Republiek China. Veel verder kan een DPP-regering ook niet gaan, zonder een Chinese aanval te riskeren of door Amerika beschuldigd te worden van ongewenst avonturisme.

De mainstream in de KMT, nog altijd trots op ‘hun’ Republiek, is in de praktijk voor 華獨 huádú, ROC-Onafhankelijkheid, hoewel ze dat nooit zo zouden noemen. Dit is het standpunt dat de Republiek China soeverein is. Of deze ROC zich beperkt tot ‘de Taiwan Regio’ en hoe die zich verhoudt tot de PRC en Één China, is niet altijd duidelijk. Hoewel geen enkele Taiwanese regering zou erkennen dat ze zelf niet bestaat, heeft de KMT geen zin om de spanning met Peking op te drijven door zich al te precies uit te spreken. Bovendien is een grote groep in de KMT van mening dat op termijn Taiwan geen keuze heeft en wel met de PRC samen móet.

Hereniging 統一 tǒngyī

Deze groep met latente steun voor hereniging bevindt zich op een continuum in het Blauwe Kamp die voert tot de kleine Nieuwe Partij (新黨 xīndǎng, NP), in de jaren negentig afgesplitst van de KMT. Nu de Volksrepubliek steeds nationalistischer en sterker is, is samengaan met Peking voor deze chauvinisten steeds aantrekkelijker. Hierbij zijn ze een stuk minder extreem dan de eerdergenoemde CUPP, onder leiding van gangster en moordenaar Chang An-le (張安樂 Zhāng Ānlè, de ‘Witte Wolf’), die ondergrondse banden heeft met de CCP. Voor deze groepen – van diepblauw KMT tot rode CUPP – is samengaan met China het uiteindelijke of onmiddellijke doel, eventueel onder het ‘Een Land, Twee Systemen’ dat we ook in Hong Kong en Macao zien.

Een verwaarloosbaar kleine groep nostalgische fantasten en hoogbejaarde Vastelanders is voor hereniging met China onder de Republiek China, 華統 huátǒng. Chinese nationalisten die voor hereniging zijn, nu of op de langere termijn, zijn doorgaans voor 紅統 hóngtǒng, ‘rode hereniging’ onder de Volksrepubliek China van de CCP. Dit is een extreme minderheidspositie, die slechts zoveel aandacht krijgt vanwege Chinese steun en omdat onder de KMT-dictatuur, voor de democratisering van de jaren negentig, de Taiwanese regering discrimineerde ten faveure van Chinese nationalisten en Vastelanders.

Definities zijn politiek

Woordkeuze is politiek. Wanneer we spreken over de Taiwanese houdingen tegenover ‘onafhankelijkheid’ en ‘status quo’ is het ook belangrijk om te kijken wat voor betekenis deze woorden hebben voor de mensen die de peilers hun antwoorden geven. Achter de keuze voor het woord ‘hereniging’ zit een Chinees politiek frame, net als bij de leugens over het Één China-Principe. Voor Taiwanezen uit het Groene Kamp is er niks te herenigen, want ze stellen dat Taiwan immers nooit onderdeel is geweest van de Volksrepubliek China. Als zij het over deze optie hebben, spreken ze over annexatie (併吞 bìngtūn) door China.

China heeft het al over ‘secessionisme’ in Hong Kong (港独 gǎngdú) bij het minste of geringste verzet tegen de Centrale Volksregering. Ook bij alles wat Taiwanese leiders doen, ziet Peking gelijk kwaadaardig ‘secessionisme’ (台独 táidú). Maar de Taiwanezen leven al 126 jaar gescheiden van China en hebben al 72 jaar een eigen staat. Alles wat de CCP in woede doet ontsteken, is normale dagelijkse praktijk op het ‘zelfbesturende democratische eiland’. Logischerwijze heeft het woord ‘onafhankelijkheid’ – dat wijst op ingrijpende verandering van deze soevereine status quo – een veel beperktere betekenis in Taiwan zelf. Het zou goed zijn als buitenlandse observatoren dit in acht nemen.

Leave a comment

Leave a Reply

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.